SVLAW.7FORUM.BIZ 2014
Bạn có muốn phản ứng với tin nhắn này? Vui lòng đăng ký diễn đàn trong một vài cú nhấp chuột hoặc đăng nhập để tiếp tục.
SVLAW.7FORUM.BIZ 2014

Thế giới ngày mai thuộc về những người có tầm nhìn hôm nay - ROBERT SCHULLER

Đăng Nhập

Quên mật khẩu



FAVORITES

Một số vấn đề lý luận rút ra từ kinh nghiệm tổ chức chính quyền địa phương ở Pháp và Đức  Cash_register Đăng ký
Một số vấn đề lý luận rút ra từ kinh nghiệm tổ chức chính quyền địa phương ở Pháp và Đức  Menu-home Home
Một số vấn đề lý luận rút ra từ kinh nghiệm tổ chức chính quyền địa phương ở Pháp và Đức  Menu-community Forum

APPS

Một số vấn đề lý luận rút ra từ kinh nghiệm tổ chức chính quyền địa phương ở Pháp và Đức  Menu-newcontent Xem nội dung mới
Một số vấn đề lý luận rút ra từ kinh nghiệm tổ chức chính quyền địa phương ở Pháp và Đức  Menu-quicknavigation Hộp thư

MORE

Một số vấn đề lý luận rút ra từ kinh nghiệm tổ chức chính quyền địa phương ở Pháp và Đức  Menu-more Lý lịch
Một số vấn đề lý luận rút ra từ kinh nghiệm tổ chức chính quyền địa phương ở Pháp và Đức  Menu-reglas Trợ giúp
Một số vấn đề lý luận rút ra từ kinh nghiệm tổ chức chính quyền địa phương ở Pháp và Đức  Likes_flag Ban quản trị

OTHERS

Một số vấn đề lý luận rút ra từ kinh nghiệm tổ chức chính quyền địa phương ở Pháp và Đức  Date Lịch
Một số vấn đề lý luận rút ra từ kinh nghiệm tổ chức chính quyền địa phương ở Pháp và Đức  Cake Thống kê

Latest topics

» TỔNG HỢP TIẾNG ANH CHUYÊN NGÀNH LUẬT
by tdung67 Wed Mar 22, 2017 2:57 pm

» ĐỀ THI TRÁCH NHIỆM DÂN SỰ NGOÀI HỢP ĐỒNG (ĐỀ 2)
by tdung67 Mon May 30, 2016 9:24 am

» [HOT] 400 CÂU TRẮC NGHIỆM KIẾN THỨC NGÂN HÀNG (CÓ ĐÁP ÁN THAM KHẢO)
by duyenvinh Wed Mar 09, 2016 10:03 am

» Phương pháp học tiếng anh mới nhất
by thanhnam9187 Thu Mar 03, 2016 8:52 am

» Quản lí nhà nước về hộ tịch
by minhthuc Mon Feb 29, 2016 3:13 pm

» Anh chị nào học luật ngân sách nhà nước rồi có thể hướng dẫn em làm bài tập bên dưới được không ạ? e cảm ơn nhiều ạ :x :x :x
by hihu2016 Sun Feb 28, 2016 8:34 pm

» Tổng hợp đề thi Luật TMQT
by HoaiNam90 Tue Feb 16, 2016 4:52 pm

» Đề thi Công pháp quốc tế
by HoaiNam90 Tue Feb 16, 2016 4:51 pm

» Đề thi Luật Thương Mại
by HoaiNam90 Tue Feb 16, 2016 4:50 pm

» Trang web tổng hợp đề thi trường Luật
by HoaiNam90 Tue Feb 16, 2016 4:48 pm


You are not connected. Please login or register

Một số vấn đề lý luận rút ra từ kinh nghiệm tổ chức chính quyền địa phương ở Pháp và Đức

Go down  Thông điệp [Trang 1 trong tổng số 1 trang]

librarian

librarian
Thành viên cấp 4
Thành viên cấp 4

Việc thí điểm không tổ chức Hội đồng nhân dân quận, huyện, phường đã gây ra các cuộc tranh luận sôi nổi trong thời gian qua. Hiện vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau về vấn đề này, đặc biệt là về cơ sở lý luận để duy trì hay không duy trì cơ chế đại diện dân cử ở cấp địa phương hoặc duy trì ở cấp chính quyền nào. Nhằm cung cấp thêm thông tin trong quá trình nghiên cứu cải cách tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương, sửa đổi Luật Tổ chức Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân năm 2003, bài viết trình bày kinh nghiệm tổ chức chính quyền địa phương ở Cộng hòa Pháp và Cộng hòa Liên bang Đức, một nước theo mô hình nhà nước đơn nhất và một nước theo mô hình nhà nước liên bang.

1. Tổ chức chính quyền địa phương của Cộng hòa Pháp và Cộng hòa Liên bang Đức

1.1. Tổ chức chính quyền địa phương của Cộng hòa Pháp

Theo quy định tại Điều 72 của Hiến pháp năm 1958 đã được sửa đổi, bổ sung ngày 28/3/2003, các đơn vị hành chính lãnh thổ của nước Cộng hòa Pháp bao gồm: xã, tỉnh, vùng, các đơn vị hành chính lãnh thổ có quy chế đặc biệt và các đơn vị hành chính hải ngoại1.

Các đơn vị hành chính lãnh thổ ở Pháp chịu sự điều chỉnh của một số nguyên tắc chung, mặc dù được trao thêm nhiều quyền lực và có thêm nhân lực để thực hiện chức năng, nhiệm vụ được giao. Trước và sau sửa đổi năm 2003, Điều 72 Hiến pháp vẫn quy định rằng, các đơn vị hành chính lãnh thổ “hoạt động theo nguyên tắc tự quản thông qua các hội đồng dân cử”. Có hai nguyên tắc trong hoạt động của chính quyền địa phương: thứ nhất, phải có sự tham gia của công dân với tư cách là người bầu ra các cơ quan ra quyết định hoặc dưới phương thức tham khảo ý kiến và biểu quyết trưng cầu dân ý (là một trong những đặc trưng của các đơn vị hành chính lãnh thổ); thứ hai, có sự kiểm tra, giám sát của Nhà nước trung ương đối với các quyết định của chính quyền địa phương.

a) Xã và hợp tác liên xã

Để giải quyết tình trạng manh mún do có số lượng rất lớn các xã (36.800) và rất nhiều xã có quy mô nhỏ (hơn 30.000 xã có dân số dưới 2.000 dân, trong đó hơn 22.000 xã có dưới 500 dân) nên nhiều hình thức hợp tác liên xã đã được ra đời trong những thập niên gần đây.

Xã được quản lý bởi một cơ quan dân cử - Hội đồng xã, trong đó cơ quan chấp hành là Xã trưởng.

Hội đồng xã: Các quy định về hoạt động của Hội đồng xã từng bước được sửa đổi nhằm đảm bảo sự cân bằng quyền lực giữa cơ quan ra quyết định và cơ quan chấp hành. Hội đồng xã họp ít nhất mỗi quý một lần. Ngoài ra, Xã trưởng có quyền triệu tập Hội đồng xã khi xét thấy cần thiết. Xã trưởng bắt buộc phải triệu tập cuộc họp của Hội đồng xã khi có yêu cầu của người đại diện Nhà nước trung ương hoặc của ít nhất 1/3 số đại biểu Hội đồng xã đối với xã trên 3.500 dân và 1/2 số đại biểu Hội đồng đối với xã dưới 3.500 dân.

Số lượng đại biểu Hội đồng xã dao động từ 9 đến 69 người, tùy theo số dân trong xã. Đại biểu Hội đồng xã được bầu theo hình thức phổ thông đầu phiếu. Đại biểu Hội đồng xã có nhiệm kỳ sáu năm và không bị hạn chế số lần bầu lại.

Hội đồng xã họp công khai, tuy nhiên, các đại biểu trong Hội đồng có thể quyết định họp kín, tòa án chỉ kiểm tra, giám sát một cách hạn chế về căn cứ của quyết định họp kín. Biên bản phiên họp của Hội đồng xã được niêm yết công khai. Các nghị quyết của Hội đồng xã được công bố trên Tuyển tập các quyết định hành chính. Nghị quyết của Hội đồng có hiệu lực thi hành kể từ ngày thực hiện xong thủ tục công bố công khai và nộp cho người đại diện của Nhà nước trung ương.

Hội đồng xã chỉ có thể bị giải tán theo quyết định có căn cứ của Chính phủ, chủ yếu trong trường hợp có sự mâu thuẫn giữa các phe phái chính trị trong Hội đồng xã mà không thể thỏa thuận được với nhau, làm tê liệt hoạt động của Hội đồng.

Cơ quan chấp hành của xã: Xã trưởng là đại biểu Hội đồng xã, do Hội đồng xã bầu ra theo đa số tuyệt đối ở hai vòng đầu và đa số tương đối ở vòng thứ ba. Hội đồng xã không có quyền bãi nhiệm Xã trưởng. Xã trưởng chỉ có thể bị bãi nhiệm bằng quyết định của Chính phủ.

Xã trưởng có trách nhiệm chuẩn bị dự thảo nghị quyết của Hội đồng xã, làm chủ tọa các phiên họp của Hội đồng và đảm bảo thực hiện các quyết định của Hội đồng. Các Phó xã trưởng được bầu tương tự như Xã trưởng, số lượng Phó xã trưởng được xác định một cách tự do, nhưng không được vượt quá 30% tổng số đại biểu của Hội đồng xã.

Các chức năng, nhiệm vụ của xã chủ yếu do Hội đồng xã thực hiện, bởi vì Hội đồng xã là cơ quan có thẩm quyền giải quyết mọi vấn đề liên quan đến lợi ích chung của xã. Hội đồng xã có thẩm quyền biểu quyết ngân sách xã, thành lập và tổ chức các sự nghiệp công trong xã, phê duyệt các hợp đồng ủy thác dịch vụ công…; ngoài ra, Hội đồng cũng cho ý kiến về mọi vấn đề động chạm đến lợi ích của địa phương.

b) Tỉnh

Đơn vị hành chính lãnh thổ cấp tỉnh được quản lý bởi một Hội đồng tỉnh và có một cơ quan chấp hành.

Hội đồng tỉnh: Hội đồng tỉnh họp theo quyết định của Chủ tịch Hội đồng, ít nhất là mỗi quý một lần. Hội đồng có thể họp bất thường theo đề nghị của ít nhất một phần ba số đại biểu Hội đồng hoặc theo yêu cầu của Ủy ban thường trực.

Thành phần của Ủy ban thường trực bao gồm Chủ tịch và các Phó Chủ tịch Hội đồng, thực hiện những quyền hạn, nhiệm vụ do Hội đồng phân công. Riêng quyền biểu quyết ngân sách và lập quyết toán ngân sách thì không phân công cho Ủy ban thường trực.

Hội đồng tỉnh họp công khai. Tỉnh trưởng2 có quyền tham gia phiên họp của Hội đồng nếu được sự đồng ý của Chủ tịch Hội đồng hoặc khi có yêu cầu của Thủ tướng Chính phủ.

Hội đồng tỉnh “ban hành nghị quyết để giải quyết các công việc trong tỉnh”. Hội đồng tỉnh có thẩm quyền biểu quyết ngân sách tỉnh và có thẩm quyền rất rộng đối với các vấn đề xã hội, đó là lý do tại sao đại biểu Hội đồng thường tham gia điều hành một số tổ chức như: Ủy ban xét duyệt trợ cấp xã hội, Hội đồng quản trị các cơ sở y tế công lập tuyến tỉnh, cơ quan quản lý nhà ở dành cho người có thu nhập thấp, Ủy ban cấp vùng về vệ sinh dịch tễ và các vấn đề xã hội.

Hội đồng tỉnh có thể bị giải thể theo nghị định của Chính phủ trong trường hợp Hội đồng không thể hoạt động được. Tuy nhiên, giả thiết này mới chỉ xảy ra một lần (năm 1874).

Đại biểu Hội đồng tỉnh được bầu theo đơn vị bầu cử, mỗi đơn vị bầu một đại biểu theo nguyên tắc đa số với hai vòng bỏ phiếu. Vì mỗi tổng là một đơn vị bầu cử, nên trong tỉnh có bao nhiêu tổng thì Hội đồng tỉnh có chừng ấy đại biểu. Nhiệm kỳ của đại biểu Hội đồng tỉnh là sáu năm, cứ ba năm thì bầu lại một nửa số đại biểu trong Hội đồng.

Chủ tịch Hội đồng tỉnh: Chủ tịch Hội đồng là cơ quan chấp hành của chính quyền tỉnh3. Chủ tịch Hội đồng do Hội đồng bầu ra trong số các đại biểu của Hội đồng và có nhiệm kỳ ba năm, có quyền ủy quyền cho các Phó Chủ tịch, các Phó Chủ tịch cũng được bầu theo phương thức tương tự như Chủ tịch.

Chủ tịch Hội đồng tỉnh còn chịu trách nhiệm chuẩn bị và thực thi các quyết định của Hội đồng, là người lập dự toán ngân sách trình Hội đồng thông qua, sau đó thực hiện ngân sách đó. Giám đốc các cơ quan chuyên môn của tỉnh điều hành hoạt động của các cơ quan đó dưới sự chỉ đạo của Chủ tịch Hội đồng tỉnh.

c) Vùng

Vùng ở Pháp chỉ được thực sự công nhận về quy chế đơn vị hành chính lãnh thổ sau khi ra đời Luật ngày 2/3/1982, mặc dù về mặt lịch sử đã được thành lập trước đó như là những tổ chức sự nghiệp công. Quy chế cũng chỉ đi vào thực tế sau khi tổ chức cuộc bầu cử đại biểu Hội đồng vùng theo phương thức phổ thông đầu phiếu vào năm 1986, biên chế tại các cơ quan của vùng hiện nay vẫn còn hạn chế.

Vùng được đặt dưới sự quản lý của một Hội đồng do nhân dân trực tiếp bầu ra. Hội đồng vùng có một cơ quan chấp hành. Ngoài ra, vùng còn có Hội đồng kinh tế - xã hội với chức năng tư vấn.

Hội đồng vùng: Hội đồng vùng có một Ủy ban thường trực, là cơ quan do phiên họp toàn thể Hội đồng bầu ra theo nguyên tắc đại diện tỷ lệ. Hội đồng vùng có thể ủy quyền cho Ủy ban thường trực thực hiện một số thẩm quyền của mình.

Hội đồng vùng có thẩm quyền quyết định những định hướng trong chính sách của vùng, xem xét và thông qua ngân sách cũng như các chương trình hành động được trình lên Hội đồng.

Các đại biểu Hội đồng vùng thường đồng thời kiêm nhiệm một công việc khác, bởi vì họ chỉ phải có mặt tại Hội đồng 28 ngày mỗi năm. Số lượng đại biểu vùng dao động từ 31 đến 209 người theo quy mô dân số của từng vùng.

Chủ tịch Hội đồng vùng: Chủ tịch Hội đồng vùng là cơ quan chấp hành của vùng, do Hội đồng bầu ra trong số các đại biểu của Hội đồng và có nhiệm kỳ sáu năm.

Chủ tịch Hội đồng vùng có trách nhiệm chuẩn bị và thi hành các nghị quyết của Hội đồng, quản lý di sản của vùng và có quyền chỉ đạo đối với các cơ quan hành chính riêng của vùng, nhưng không có thẩm quyền đối với các vấn đề trật tự, an ninh xã hội.

Luật ngày 7/3/1998 về hoạt động của Hội đồng vùng đã tăng cường quyền hạn cho cơ quan chấp hành của vùng, thiết lập thủ tục thông qua ngân sách vùng mà không cần sự biểu quyết của Hội đồng vùng. Tuy nhiên, do có trường hợp vi phạm thủ tục (Tòa án hành chính Orléans, bản án ngày 9/7/1998), Luật ngày 19/1/1999 đã nêu rõ: Chủ tịch Hội đồng vùng chỉ được phép sử dụng thủ tục thông qua ngân sách không cần biểu quyết nếu như trước đó, dự toán ngân sách đã chính thức bị Hội đồng vùng bác bỏ dự toán, Chủ tịch Hội đồng vùng phải gửi cho các đại biểu Hội đồng một dự toán ngân sách mới được chỉnh sửa trên cơ sở dự toán ban đầu và căn cứ theo những đề xuất được đưa ra tại phiên thảo luận của Hội đồng. Luật quy định: “ Dự toán ngân sách mới và các dự thảo nghị quyết liên quan coi như đã được thông qua mà không cần biểu quyết, trừ trường hợp đa số tuyệt đối các đại biểu Hội đồng đưa ra ý kiến phản đối”.

2.2. Tổ chức chính quyền địa phương của Cộng hòa Liên bang Đức

Hiến pháp điều chỉnh quan hệ giữa liên bang với các bang, xã, huyện, khu/vùng. Các bang có thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật nhưng cũng có những thẩm quyền bị hạn chế để bảo đảm tính thống nhất của cả liên bang. Điều 28 Hiến pháp liên bang đòi hỏi các thể chế hợp hiến ở các bang phải phù hợp với nguyên tắc cơ bản của một Nhà nước pháp quyền, dân chủ và cộng hòa theo tinh thần của Hiến pháp. Ở các bang, huyện và xã phải có cơ quan đại diện nhân dân, được lập nên thông qua bầu cử phổ thông, bỏ phiếu kín, bình đẳng, tự do và trực tiếp của người dân.

a) Xã

Khác với Cộng hòa Pháp, là một Nhà nước liên bang, ở Cộng hòa Liên bang Đức có sự đa dạng trong thiết chế chính quyền địa phương. Ngay đối với quy chế hành chính xã, cũng có 4 mô hình cơ bản là: quy chế dạng Hội đồng Nam Đức, Quy chế dạng Hội đồng Bắc Đức, Quy chế dạng Hội đồng thành phố và Quy chế dạng Thị trưởng. Người ta gọi đó là Quy chế Hội đồng nếu trọng tâm quyết định mọi việc nằm trong tay Hội đồng xã (còn gọi là quy chế theo chế độ nhất nguyên), gọi là Quy chế thị trưởng (hay Chủ tịch xã) nếu Thị trưởng/Chủ tịch xã có vai trò đặc biệt mạnh hoặc sẽ gọi là Quy chế Ủy ban nếu nhất thiết phải lấy ý kiến thống nhất giữa Hội đồng địa phương do phổ thông đầu phiếu với tư cách là viện thứ nhất và Hội đồng hành chính do Hội đồng địa phương cử ra với tư cách là viện thứ hai.

Tuy có sự khác nhau về mô hình như đã nêu trên, nhưng các quy chế địa phương đều có cùng cơ sở pháp lý là Hiến pháp liên bang nên cũng có nhiều điểm tương đồng về nguyên tắc tổ chức, cấu trúc các cơ quan cũng như nhiệm vụ, quyền hạn. Việc nhân dân bầu ra cơ quan đại diện ở xã và huyện theo nguyên tắc dân chủ đã tạo ra một uy tín về nhân sự, chuyên môn. Pháp luật cũng như thực tế đều cho thấy, cơ quan dân cử này có tầm quan trọng đặc biệt. Cơ quan đại diện có vai trò quan trọng trong việc ra các quyết định chỉ đạo về mặt chính trị và hành chính ở địa phương cũng như trong việc kiểm tra các cơ quan thực hiện.

Về cơ bản, các cơ quan đại diện chỉ có thể bàn bạc và ra nghị quyết về các đề nghị. Do đó, cần có một cơ quan khác thường xuyên thực hiện các quyết định của cơ quan đại diện, tức là cơ quan chấp hành và quản lý hành chính, giải quyết các vấn đề cụ thể của pháp luật, chuẩn bị và thực hiện các quyết định của đại diện xã hay hội đồng huyện. Với việc thành lập cả cơ quan đại diện và cơ quan chấp hành ở địa phương thì phải có sự phân chia quyền hạn và nhiệm vụ giữa chúng với nhau. Sự phân chia nhiệm vụ, quyền hạn này giữa các bang cũng có sự khác nhau, song một điều quan trọng cơ bản chung được tuyên bố là chính quyền luôn bảo vệ nhân dân, bảo đảm nền tự do và hạn chế quyền lực. Do đó, người ta có thể so sánh sự phân chia nhiệm vụ, quyền hạn giữa cơ quan đại diện và cơ quan chấp hành ở địa phương với sự phân chia quyền lực ở Nhà nước trung ương.

b) Huyện

Tổ chức “huyện” như một cấp đại diện địa phương trong hệ thống hành chính địa phương có ở một số bang của Cộng hòa Liên bang Đức. Huyện được coi là “hiệp hội của các xã” (ở bang NW) hay là “đại diện khu vực” (ở bang Nd và bang Bay), là “đại diện luật pháp công” ở bang BW… Huyện vừa là đơn vị hành chính của Nhà nước, vừa có những quyền tự quản nhất định, tuy rất hạn chế. Các huyện vừa có quyền bầu cử riêng để bầu ra Hội đồng huyện, vừa có ngân sách riêng.

Hội đồng huyện gồm có Chủ tịch huyện và các thành viên Hội đồng được bầu. Các thành viên Hội đồng huyện được bầu thông qua bầu cử phổ thông đầu phiếu, trực tiếp, tự do, bình đẳng và bỏ phiếu kín với nhiệm kỳ năm năm. Chủ tịch hoặc trong trường hợp Chủ tịch vắng mặt, Phó Chủ tịch huyện giữ vai trò chủ tọa các cuộc họp Hội đồng.

Một ủy ban huyện được thành lập gồm chủ tịch huyện và tối đa sáu thành viên khác có nhiệm vụ chuẩn bị cho các cuộc họp của Hội đồng huyện. Hội đồng huyện có thể thành lập các tiểu ban tư vấn hoặc các tiểu ban có thẩm quyền khác. Các tiểu ban có thể được ủy quyền quyết định một số lĩnh vực và không được giao quyết định những vấn đề như: ban hành, sửa đổi hoặc hủy bỏ quy chế huyện, quyết định công nhận công dân danh dự huyện; quyết định liên quan đến thù lao, kỷ luật… của Chủ tịch huyện và các công chức chuyên nghiệp, thẩm định báo cáo tài chính của các cơ sở công thuộc huyện, kế hoạch tài chính,… các việc mà theo luật chỉ Hội đồng huyện mới có thẩm quyền.

Chủ tịch huyện là công chức của huyện có thời hạn (nhiệm kỳ sáu năm), được công dân của huyện trực tiếp bầu ra. Chủ tịch huyện chịu trách nhiệm thực hiện các nghị quyết của Hội đồng huyện và các tiểu ban. Chủ tịch huyện giải quyết các công việc thường xuyên thuộc phạm vi ảnh hưởng của huyện nhưng không có ý nghĩa cơ bản đối với huyện và không làm phát sinh những trách nhiệm quan trọng; giải quyết các công việc được giao cho huyện thông qua luật hoặc trên cơ sở một đạo luật; các công việc Hội đồng huyện giao bằng hình thức nghị quyết với sự chấp thuận của Chủ tịch huyện trong từng trường hợp cụ thể hoặc giao tổng thể tại Quy chế chung, ngoại trừ một số lĩnh vực.

c) Vùng

Vùng còn được gọi là “cấp địa phương thứ ba” nhưng là một trường hợp ngoại lệ chỉ có ở bang Bay. Tại bang Bay có bảy vùng, cấp vùng này có vai trò như là một cộng đồng xã, huyện có nhiệm vụ giải quyết những vấn đề vượt quá năng lực của các huyện. Cấp vùng này cũng có một cơ quan đại diện nhân dân (nghị viện vùng), được bầu cùng với nghị viện bang.

Hội đồng vùng: Số thành viên của Hội đồng vùng của mỗi vùng bằng số đại biểu Quốc hội bang mà vùng đó được bầu. Công chức và viên chức chuyên nghiệp của vùng không được đồng thời tham gia Hội đồng vùng. Các Hội đồng vùng được bầu trực tiếp hoặc do Hội đồng liên xã cử ra theo kết quả bầu cử hội đồng trong vùng. Theo phương thức bầu cử trực tiếp thì địa vị của Hội đồng vùng được nâng cao hơn. Chủ tịch cơ quan hành chính vùng cũng có thể được bầu trực tiếp hoặc do Hội đồng vùng cử ra (việc đề cử này đôi khi còn phải có sự chấp thuận của Hội đồng liên xã).

Chủ tịch vùng: Trong phiên họp đầu tiên sau bầu cử, Hội đồng vùng bầu Chủ tịch và Phó chủ tịch vùng trong số thành viên Hội đồng vùng. Khác với xã và huyện, Chủ tịch vùng không phải do cử tri bầu trực tiếp.

2. Một vài nhận xét

Từ những mô hình tổ chức chính quyền địa phương nêu trên, chúng tôi có một vài suy ngẫm sau:

a) Việc xóa bỏ hay không ghi nhận vai trò của hội đồng dân cử ở Việt Nam là một vấn đề cần phải suy nghĩ, cân nhắc trong giai đoạn hiện nay, nhất là trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền và dân chủ hóa cũng như chủ trương thực hiện chính sách phân quyền cho chính quyền địa phương ngày càng mạnh mẽ hơn.

Như đã nêu, đối với Cộng hòa Pháp, nguyên tắc thứ nhất trong hoạt động của các đơn vị hành chính lãnh thổ đã rất quan tâm đến yếu tố dân chủ (sự tham gia của công dân với tư cách là người bầu ra các cơ quan ra quyết định hoặc dưới phương thức tham khảo ý kiến và biểu quyết trưng cầu dân ý, là một trong những đặc trưng của các đơn vị hành chính lãnh thổ). Hơn nữa, theo quy định của Hiến pháp Cộng hòa Pháp, tư cách đơn vị hành chính lãnh thổ gắn liền với quy trình bầu cử, bởi vì những cơ quan hành chính không đặt dưới sự quản lý, điều hành của một Hội đồng dân cử thì không có tư cách là đơn vị hành chính lãnh thổ. Kể từ năm 1958 (ban hành Hiến pháp Cộng hòa V), phương thức quản lý thông qua Hội đồng dân cử đã trở thành căn cứ pháp lý của cơ chế tự chủ của các đơn vị hành chính lãnh thổ. Do đó, tất cả các cơ quan ra quyết định của các đơn vị hành chính lãnh thổ đều phải được bầu ra theo phương thức phổ thông đầu phiếu (chính vì thế, các tập hợp liên xã không được coi là những đơn vị hành chính lãnh thổ).

Ở Cộng hòa Liên bang Đức, với quan niệm: việc nhân dân bầu ra cơ quan đại diện ở xã và huyện theo nguyên tắc dân chủ là tạo ra một uy tín về nhân sự, chuyên môn, tầm quan trọng của cơ quan này. Theo luật định thì cơ quan đại diện có vai trò quan trọng trong việc ra các quyết định chỉ đạo về mặt chính trị và hành chính ở địa phương cũng như trong việc kiểm tra các cơ quan thực hiện. Cơ quan chấp hành (Chủ tịch huyện, Chủ tịch xã) chỉ giải quyết các công việc thường xuyên thuộc phạm vi ảnh hưởng của huyện, của xã nhưng không có ý nghĩa cơ bản đối với huyện, với xã và không làm phát sinh những trách nhiệm quan trọng…

b) Một điều cần lưu ý là khi hai nước nêu trên nói đến “đơn vị hành chính lãnh thổ” hoặc “cấp hành chính” thì được hiểu bao gồm cả cơ quan đại diện (Hội đồng xã, huyện, tỉnh, vùng) và cơ quan chấp hành của cơ quan đại diện này (Chủ tịch, Thị trưởng, Xã trưởng…).

c) Thực tiễn cho thấy, nhiệm vụ, quyền hạn của Ủy ban nhân dân (UBND) và của Hội đồng nhân dân (HĐND) ở Việt Nam hiện nay khá trùng lắp, cả về thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật cũng như phạm vi vấn đề và lĩnh vực nhiệm vụ phụ trách, mặc dù Luật Tổ chức HĐND và UBND đã cố gắng phân biệt bằng các từ “chủ trương” với “chính sách” hay “biện pháp”… nhưng không đem lại hiệu quả (HĐND chủ yếu ban hành “chủ trương”, UBND ban hành “biện pháp” hoặc “chỉ đạo thực hiện”…). Sự “lấn sân” trong hoạt động của UBND đã dần dần làm mờ nhạt đi vai trò của các HĐND, dù ở bất cứ chính quyền cấp nào, chứ không chỉ ở cấp quận, huyện, vùng. Đơn cử như trong lĩnh vực ban hành văn bản quy phạm pháp luật, nhiều địa phương đã chủ ý để UBND ban hành văn bản thuộc thẩm quyền quy định của HĐND. Thủ tục duy nhất được thực hiện là có tờ trình của UBND lên HĐND về việc ban hành văn bản đó. Điều đáng nói hơn cả là xu hướng trong các luật gần đây chỉ nhắc tới UBND như là cơ quan chính quyền địa phương mà không đề cập gì tới vai trò của HĐND, với quan niệm của không ít người là HĐND thực tế “không làm gì cả” nên không nên quy định nhiệm vụ trong luật (!). Nếu như các luật chuyên ngành cũng không ghi nhận, phân giao thẩm quyền cho HĐND với tư cách là cơ quan trong bộ máy chính quyền địa phương thì những quy định của Luật Tổ chức HĐND và UBND cũng sẽ chỉ đóng vai trò khiêm tốn trong cuộc cải cách về phân cấp, phân quyền trong thời gian tới4.

d) Đối với Việt Nam, tiến hành cải cách hành chính không có nghĩa là chỉ chú trọng đơn giản hóa tổ chức và hoạt động của các cơ quan mà xao lãng nền tảng và nguyên tắc tổ chức, hoạt động cũng như vai trò, ý nghĩa của các cơ quan đó. Việc cải cách về tổ chức chỉ nên dựa trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ cần phải cải cách, phục vụ cho việc thực hiện tốt nhiệm vụ mà không nên theo hướng ngược lại, cải cách tổ chức rồi mới thay đổi chức năng, nhiệm vụ. Mọi cải cách về tổ chức cũng phải trên cơ sở bất cập về mặt tổ chức trong thực tiễn làm ảnh hưởng đến hiệu quả thực hiện chức năng, nhiệm vụ.

e) Có nhiều ý kiến cho rằng, những hạn chế trong hoạt động thời gian qua của HĐND các cấp một phần do các quy định của pháp luật liên quan tới thời gian làm việc, kỳ họp của HĐND quá ít, các thành viên Hội đồng nhân dân lại phải hoạt động kiêm nhiệm nên hiệu quả thấp. Thiết nghĩ, chế độ kiêm nhiệm không phải là vấn đề đáng lo ngại vì nếu như thời gian thực tế cần thiết để bảo đảm hoạt động của HĐND không phải là nhiều thì việc kiêm nhiệm là hợp lý (ví dụ Hội đồng xã ở Cộng hòa Pháp cũng chỉ họp ít nhất mỗi quý một lần, thành viên một số loại Hội đồng ở Cộng hòa Pháp, Cộng hòa Liên bang Đức cũng hoạt động kiêm nhiệm).

(1) Do có sự khác biệt lớn đối với Việt Nam, bài viết này không trình bày về tổ chức mô hình đơn vị hành chính lãnh thổ có quy chế đặc biệt (Đảo Coóc, thành phố Paris và vùng Paris) và các đơn vị hành chính hải ngoại (ví dụ: Đảo Nouvelle – Calesdonie).

(2) Tỉnh trưởng, Vùng trưởng là người đại diện của Nhà nước trung ương đặt tại địa phương. Chính sách phân quyền đã ít nhiều làm giảm vai trò của Tỉnh trưởng, Vùng trưởng, nhưng vẫn đóng vai trò cơ bản trong việc thực thi chính sách tản quyền, điều phối hoạt động của các cơ quan của Nhà nước trung ương đặt tại địa phương và mối quan hệ giữa trung ương và chính quyền địa phương.

(3) Trước thời điểm ban hành Luật ngày 2/3/1982 về phân quyền, Tỉnh trưởng là người đứng đầu Hội đồng tỉnh.

(4) Có rất nhiều vấn đề đáng bàn liên quan đến nhiệm vụ, quyền hạn của các cấp chính quyền địa phương, Tuy nhiên, bài viết này chỉ giới hạn tập trung ở mô hình tổ chức, mặc dù nhiệm vụ, quyền hạn của các cấp chính quyền có tác động quan trọng tới vấn đề cơ cấu tổ chức. Vấn đề về nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền đia phương sẽ được nghiên cứu, trình bày ở một bài viết khác.

(Bài đăng trên tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 199-thang-7-2011 ngày 20/07/2011) TS. Nguyễn Thị Kim Thoa - Phó vụ trưởng, Vụ Pháp luật Hình sự - Hành chính, Bộ Tư pháp;- ThS. Nguyễn Thị Hạnh - Vụ Pháp luật Hình sự - Hành chính, Bộ Tư pháp.

Về Đầu Trang  Thông điệp [Trang 1 trong tổng số 1 trang]

Permissions in this forum:
Bạn không có quyền trả lời bài viết